خانواده محوری در آموزه های فاطمی

خانواده محوری در آموزه های فاطمی

✍️یدالله حبیبی 2 آذر ماه 1404

 

به گفته اکثر کارشناسان درشرایط فعلی از جمله چالشها، آسیبها بلکه تهدیدهای اجتماعی درجامعه ایران تزلزل ، نظام خانواده است.

نهادیکه ازمناظرروانشناسی ،جامعه‌شناسی ُ، حقوقی، اقتصادی وفرهنگی قابل تعریف و توصیف و نشان از چند وجهی بودن آن است -که علل آن در دو بخش سرزمینی و فراسرزمینی قابل بررسی است .

در داخل عواملی چون ضعف ایده پردازی،فقدان پارادایم در حوزه فرهنگی،ضعف سیاستها ،ضعف مدیریت و تاثیر پذیری بخش فرهنگ از حوزه های دیگر و درخارج بهم خوردن مرزهای فرهنگی و عقیدتی و هجوم سیل آسای فرهنگ سرمایه داری بپشتوانه پیشرفت‌های فناوری ،آزادی نشر اطلاعات و بیان ازعوامل کلیدی آن است.

در سالروز شهادت حضرت فاطمه سلام الله علیه بعنوان همسر ومادراسوه و شاخص میتوان راهبرد خانواده محوری راعطف به استحکام خانواده مورد مطالعه واستفاده قرارداد.

اسلام خانواده را گروهی متشکل از افراد، دارای شخصیت مدنی، حقوقی و معنوی معرفی می کند که هسته اولیه آن را ازدواج مشروع زن و مرد تشکیل می دهد و نکاح عقدی است که براساس آن رابطه زوجیت بین زن و مرد برقرار شده و در پس آن طرفین دارای وظایف و حقوق جدید می شوند.

ارتباط خویشاوندی در سایه نکاح پدید می آید ؛ اعضای آن دارای روابط قانونی، اخلاقی و عاطفی می گردند. هدف از تشکیل خانواده در نگاه قرآن, تأمین سلامت روانى براى زن و شوهر, پدر و مادر و فرزندان است. همچنین هدف, ایجاد آمادگى براى برخورد و رویارویى با پدیده هاى اجتماعى است.

(والذین یقولون ربّنا هب لنا من أزواجنا قرّة أعین و اجعلنا للمتقین إماماً و کسانى که مى گویند خداى ما ما را از همسران مان نور چشمان ببخش و ما را رهبر پرهیزکاران گردان.فرقان-74) این آیه بر اهمیت خانواده و پیش آهنگى آن در تشکیل جامعه نمونه انسانى اشاره دارد.

چنان که پیوندهاى سالم و درخشان خانوادگى را ایده آل پرهیزکاران معرفى مى کند.

در درون واحد اجتماعى خانواده پدر و مادر از آغاز تولد کودکان به عنوان الگو براى آنان مطرح هستند.

نقش و معناى اهمیت خانواده در بهسازى وضعیت بشر نیز در همین واقعیت نهفته است.

در نگاه پیشوایان دین, باورها, چگونگى زندگى, عادتها, تمایلات و اهداف والدین از مهم ترین عوامل تأثیرگذار بر کودکان هستند.

بنابراین نوع رفتار والدین در هماهنگ سازى خواستها و تمایلات خودشان از یک سو و تمایلات خانوادگى و اجتماعى از سوى دیگر و همچنین تلاش پیوسته آنان براى تأمین رفاه و سلامتى روانى خانواده و نوع برخوردشان با وظایف دینى و اجتماعى از عوامل ایجاد هسته تعاون و همکارى اجتماعى در کودک شمرده مى شوند.

ارزش خانواده پیش از هر چیز بر پایه مودّت و دوستى بین اعضاى آن استوار است; اعضایى که انجام حقوق متقابل, آنان را در کنار یکدیگر نگاه داشته است و اگر این جریان بر اساس دوستى و تفاهم و برکنار از منیّت ها ادامه یابد به کمال انسانى مورد انتظار خواهد انجامید.

باری عطف به عوامل کارکردی میتوان اصول ذیل را در آموزه های فاطمی در برنامه های فرهنگی و تربیتی درنیل به نهاد خانواده در طراز دینی و ایرانی مورد بهره برداری و تاکید قرار داد خانواده ایکه نه شکل ظاهری آن، بلکه کیفیت روابط درون آن مهم است.

خانواده‌ای موفق که ازمحیطی امن، پذیرنده و حمایت‌کننده برای رشد و شکوفایی همه اعضای خود برخوردارباشد و در عین تطبیق با تغییرات اجتماعی، ارزش‌های اساسی مانند عشق به خدا ومهرورزی بامردم، احترام ،ایثار،فداکاری ومبارزه با ستم و جهاد برای برقراری عدالت از اوصاف آن است.

1 – بی شک خانواده ای که دورکن اصلی آن علی و فاطمه (ع)باشند را باید نمونه بارز یک خانواده الهی و متعالی دانست که تحت تعالیم رسول الله (ص) مراتب عالیه کمالیه را طی نموده اند وبرای بشریت و خاصه مسلمانان و مومنین اسوه جاودانه شده اند چرا که پیامبر ص در حق آندوفرمودند “دختر من فاطمه و برادرم علی بهترین خلق نزد من هستند.”

2 – خانواده متعالی مظهر جلال و جمال یاقهر ومهر است که پدر و مادر آن را نمایندگی میکنند بدست آوردن این اوصاف جز درسایه بینش توحیدی نسبت به خانواده میسور نیست پیشینه ازدواج، خواستگاری، ملاک های همسرگزینی، مهر، جهاز ،دفاع از حق وحمایت ازولایت علی ع همه و همه در زندگی فاطمه (س) توحیدی است و نور الهی سراسر عناصر و شاخصه های زندگی خانوادگی حضرت (س) را می پوشاند و این پیام را در سرسرای تاریخ به همه همسران، طنین انداز می نماید که رکین ترین و استوارترین عماد در استحکام زندگی خانوادگی را می بایست در عرصه ی بینش توحیدی جستجو کرد.

3 – دریک خانواده متعالی چنان تفاهم و سازگاری بین والدین حکمفرماست که گویی یک روح در دو بدن دمیده شده و چنان اتحاد در بینش و منش آندوجاری است که هیچ یک بدون دیگری به کمال نمیرسد علی ع دروصف فاطمه فرمودنعم العون علی طاعه الله(بهترین یاور در اطاعت الهی) و فاطمه س در وصف علی فرمود خیر البعل(بهترین شوهر).

4-خانواده متعالی بمثابه شجره طیبه ای ایست که اصل وریشه های آن محکم و استوار وشاخ و برگهای آن پربار وپرفایده باشد در این خانواده فرزندانی تربیت و تحویل جامعه شده اند که در شکل گیری تمدن اسلامی وتغییر مسیر تاریخ بی بدیل ظاهر شده اند تا آنجا که رسول الله ص فرمودند “حسن و حسین از من هستند و من از اندو هستم.”

5-فرزندان تربیت شده در دامن مهر ومحبت فاطمی ازشاخصه هایی چون دانش و بینش و رفتارتوحیدی،واجد صفات عالیه انسانی ،عزت نفس و اعتماد به نفس،برخوردار از هویت فردی، امنیت عاطفی وروانی هستند که در قران کریم از آنان به اهل البیت به دور از هر پلیدی و به طهارت روح و روان توصیف شده اند.

6- کارکردهای اجتماعی خانواده وجامعه‌پذیری پذیری فرزندان، آماده‌سازی آنان برای پذیرش نقش‌های اجتماعی وجلوگیری ازانحرافات اجتماعی فقط در بسترخانوداه پایه ریزی میشود و درآموزشهای رسمی تکرارمیگردد تادرزندگی اجتماعی به آنها عمل شود بنابراین نقش خانواده در اینباره بیمانند است ومصداق کامل آن را می توان در یک خانواده متعالی سراغ گرفت.

7- جلوه هابی از عشق به بندگان خدا صرف نظر از هر قوم وقبیله تا حد مقدم داشتن انان بر نیاز خود و در نوردیدن مرزهای حقوقی باتقدم اخلاق و حقوق انسانی وبه حد اعلی رساندن مهرورزی به مردم را باید دراین خاندان به نظاره نشست و شرح این حسن
وخلق بهشتی را در سوره هل اتی خواند: ” وَيُطعِمُونَ ٱلطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ مِسكِينا وَيَتِيما وَأَسِيرًا” (و طعام را با نیازودوستی که به آن دارند (با آن‌كه خود سخت بدان نيازمندند؛ يا براساس عشق الهى) به بينوا و يتيم و اسير مى‌خورانند. انسان-۸)

8- برخوارداری از بصیرت درتشخیص ضرورتها وشرایط مفتون واهتمام به اجرای عدالت و مبارزه باستم درسهای مهم زندگی است که خاستگاه آنها خانواده است وخانواده علی و فاطمه ع مشبع ترین منبع برای تربیت فرزندان با این خصیصه هاست فرزندی چون حسین ع که با آزاد مردی وآزادگی در مقابل جور و ستم ایستاد وبهای حاکمیت حق و عدل و نفی طاغوت را با خون خود ،فرزندان و اصحاب بی نظیرش پرداخت کرد ومشعل بندگی خدا ،دفاع ازانسانیت و آزادی ورهائی ازستمگران را برای همیشه روشن نگاه داشت.

سلام خداوند،فرشتگان،انبیاء،شهداء وبندگان صالح برآنان باد. والسلام